Analyse: Media en religie

9200000011503354Via allerlei soorten media worden we tegenwoordig op de hoogte te gehouden van wat er in Nederland en de wereld speelt. In veel van dat nieuws komen we religie tegen, vaak meer dan we ons realiseren. Religie is een belangrijk onderdeel van onze cultuur. Media en religie van Monique Ratheiser en Jan van der Stoep (en Johan Snel en Karlijn Goossen in enkele hoofdstukken) laat dit zien.

Het boek begint met een inleiding over de spanningen in Irak, aanslagen in Iran, het debat over het wel of niet verbieden van boerka’s op straat in Nederland, discussies over ritueel slachten en enkele andere voorbeelden die allemaal te maken hebben met religie. “Religie staat hoog op de maatschappelijke agenda,” om maar even het boek te citeren. Juist daarom is het belangrijk om als journalist kennis te hebben over religie, zodat je weet waarover je bericht en welk standpunt je in moet nemen.

De rollen van journalistiek

In het boek worden dit de rollen van journalistiek (Skovsgaard et al., 2012) genoemd. Deze rollen bestaan uit de verslaggever, moderator, waakhond en mobilisator. De verslaggever is een passieve waarnemer die vooral erop gericht is mensen te informeren. De moderator probeert mensen met elkaar in gesprek te brengen en iedereen aan het woord te laten komen, zoals in het praatprogramma Pauw & Witteman. De waakhond lijkt een beetje op onze eerder genoemde verslaggever, alleen wil deze journalist ook actief op zoek gaan naar nieuwe feiten. De laatste rol, de mobilisator, wil publiek voor een bepaalde zaak winnen. Deze laatste rol komt minder voor na de ontzuiling, maar toch zijn er nog kranten die een eigen agenda hebben. In werkelijkheid is er in de journalistiek vaak een combinatie van rollen.

Om te weten welke rol belangrijk is om aan te nemen, moet je je goed realiseren welk frame geschikt is voor het nieuws waarover je bericht. Die frames worden in het boek uitgebreid uitgelegd en geven een duidelijk beeld aan de verschillende soorten beelden die er over religie bestaan. Religie kan worden gezien als nuttig, of juist achterhaald, onderdrukkend of gewelddadig. De media zijn degenen die dit beeld overbrengen.

Hoe religie belangrijk werd

Naast het perspectief dat dit boek biedt op de rol van de media en de manier waarop het nieuws gebracht wordt, is dit boek ook een bruikbaar naslagwerk voor de journalist. Het is geen boek dat uitgebreid zal vertellen hoe alle verschillende religies in elkaar zitten, maar het brengt wel de verhouding tussen cultuur en religie in kaart.

In enkele hoofdstukken wordt de religieuze geschiedenis van Nederland verteld. Dit begint bij de Tachtigjarige Oorlog en eindigt in het nu. Een geheel hoofdstuk wordt gewijd aan de verzuiling, omdat juist de vorming van de gereformeerde, katholieke en socialistische zuil en de verschillende minizuilen en de daarop volgende ontzuiling er voor hebben gezorgd dat de religie drastisch is veranderd. Ondanks dat er door de secularisatie werd gedacht dat religie minder belangrijk werd, is religie niet uit de samenleving verdwenen, het is hooguit meer persoonlijk dan van de staat geworden.

Persoonlijke ervaring

Ik denk dat dit boek, voor zowel christelijke als niet-christelijke journalisten, een goed overzicht geeft van wat belangrijk is om te weten over religie om zo eerlijk en goed mogelijk te kunnen berichten. De actuele voorbeelden van conflicten, discussies maar ook omroepen die vandaag de dag nog bestaan en programma’s die worden uitgezonden, maken het boek begrijpelijk en bevestigen voor mij hoeveel religie inderdaad in de media voorkomt.

Op het moment is de situatie in Irak en Syrië nog steeds gaande. Het frame dat in alle berichtgeving over IS wordt gekozen is veelal “Religie is gewelddadig”. Ik vraag me af of de makers van het boek vinden dat het frame in deze berichtgeving zorgvuldig is gekozen, of dat er te weinig naar voren komt dat dit een terroristische organisatie is die de islam heel anders volgt dan moslims die hier niets mee te maken hebben. En wat is het counter frame in deze situatie? Wie weet dat ik op deze vragen antwoord kan krijgen als ik Johan Snel, een van de schrijvers van dit boek en een leraar op het CHE, ooit tegenkom op school.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s